Medreseden Akademiye
İlim ilim bilmektir
İlim kendin bilmektir
Sen kendini bilmezsen
Bu nice okumaktır
Bir
önceki yazımızda medreseler üzerinde durmuştuk. Bu yazıda geleneksel
eğitim sistemimiz olan medrese eğitimi ile modern eğitim diye müsemma
olan günümüz eğitim sistemini (okulu, üniversiteyi) kıyaslamaya
çalışacağız. İslam dünyasındaki eğitim kurumları Batı uygarlığının
etkisine girmeden önce
genel olarak medreselerdi. Sanayi devriminden
sonra hızla yükselen Batı hegemonyası birçok alanda olduğu gibi kültür
ve eğitim sahalarında da İslam dünyasını etkisi altına aldı. Osmanlı
İmparatorluğu’nun dağılıp yıkılmasından sonra yerine kurulan
devletlerde eğitim sistemi olarak Batı’da uygulanan eğitim modeli
alındı. Daha Osmanlı’nın son dönemlerindeyken bile Batı dünyasının
eğitim tarzı İslam coğrafyalarında etkisini göstermeye başlamıştı.
Batı’daki gelişmeleri ve yenilikleri takip edebilmek için 19. yüzyıldan
itibaren yoğun olarak Avrupa ülkelerine öğrenci gönderilmeye başlandı.
Oralarda eğitim gören yeni kuşak Batı dünyasını birçok yönüyle İslam
dünyasına taşımaya başlamıştı. Netice itibariyle İslam dünyasının kadim
eğitim kurumları olan medreselere alternatif eğitim sistemleri de bu
coğrafyalarda teşekkül etmeye başladı. Osmanlı sonrasında kurulan
devletlerde Batı modeli eğitim, resmi eğitim sistemi olarak uygulandı.
Batı kaynaklı modern eğitim sistemi son yüzyıl itibariyle geleneksel
eğitim sistemimiz medrese eğitiminin yerini aldı. Ancak medrese eğitimi
varlığını tamamen kaybetmedi. Tüm resmi baskılara, sosyal mahalle
baskılarına rağmen medreseler mevcudiyetini muhafaza etmeyi başardı. Bu
iki eğitim sistemini kıyasladığımızda bir birinden çok faklı metotlara
dayandığını görmekteyiz. Bu kıyas tamamen genellemedir. Bir dönem veya
bir kısım değil genel kıyaslanmaktadır. Medreselerde eğitim Allah’ın
rızasını kazanmak için yapılır. Alınan bu eğitimle insanlara hizmet
edilir, toplum bilgilendirilir, şuurlandırılır. Modern eğitim
sisteminde bir iş, meslek sahibi olmak için eğitim görülür. Kariyer
için bilgi öğrenilir. İnsanlara bilgi satmak, para kazanmak için eğitim
yapılır. Birinin temel amacı Allah rızası diğerinin temel ilkesi
kapitaldir. Özellikle günümüz insanı geçim sıkıntısını bertaraf etmek
için eğitim görmektedir. Medrese eğitiminde müderris ile talebe
arasındaki ilişki tamamen saygı ve sevgi üzerine kuruludur. Modern
eğitim sisteminde tüm ilişkiler çıkar ve menfaat temelleri üzerine
kuruludur. Medrese eğitiminde müderris Allah rızası için eğitim
vermekte, öğrenci Allah rızası için öğrenmektedir. Modern eğitim
sisteminde öğrenci not için hocasından korkarken, hoca da notla
öğrenciyi tehdit etmektedir. Medrese eğitiminde bayan erkek ayrı
mekânlarda eğitim görmektedir. Bayan talebe bayan müderriseden erkek
talebe erkek müderristen ders almaktadır. Bayanların medresesi ayrı,
erkeklerin medresesi ayrıdır. Modern eğitim sisteminde ise eğitim karma
yapılmaktadır. Bayan erkek aynı sınıfta, aynı sırada oturarak eğitim
görmektedir. Öğretim elemanı, öğretmen, hoca bayan erkek olurken bayan
da olabilmektedir. Karma eğitimde ortaya çıkan problemler herkes
tarafından malumdur. Son zamanlarda ABD başta olmak üzere Batı ülkeleri
karma eğitimden vazgeçmeye başlamışlardır. Karma eğitimin en büyük
problemi cinsiyet istismarıdır. Karma eğitim çağımızın iflas eden
eğitim sistemidir. Medrese eğitimde öğrenci kendi hocasını, hoca da
kendi öğrencisini seçmektedir. Eğitim birebir veya halka şeklinde
yapılmaktadır. Öğrenci dersini tam yapma gayretindedir. Modern eğitim
sisteminde eğitim sınıf ortamında, arka arkaya, yan yana dizilmiş
sıralarda yapılmaktadır. Öğrenci veya hoca seçme gibi bir şey yoktur.
Bir kısım eğitim kurumlarında seçmeli derslerde ders ve hoca seçme
harici tüm öğrenci ve hocalar eğitim kurumları yöneticilerince
belirlenir. Öğrenci dersi geçecek kadar konuyu öğrenir, not için ders
çalışır. Medreselerde talebe ile müderris arasında doğal bir
sevgi-saygı ilişkisi vardır. Güven problemi yoktur. Modern eğitimde
hoca ile öğrenci arasında bir korku vardır. Öğrenci düşük not verecek
diye hocadan çekinirken, hoca sınavlarda ve kopya çekecek diye
öğrenciden endişelenmektedir. Modern eğitim bir zamana, bir süreye
binaen başlanıp bitirilir. İlköğretim 8 yıl, ortaöğretim 3 yıl, lisan 4
yıl gibi. Eğitim eylülde başlayıp haziranda biter. Hafta sonları
tatildir. Konular yetişmese de süre bitince eğitim biter. Medrese
eğitiminde Cuma günleri hariç her gün eğitim devam eder. Eğitim zaman
ile sınırlandırılmaz, süre zaman göre değil eğitime göre ayarlanır.
Kitap bitince, konu tamamlanınca eğitim tamamlanır. Medrese eğitiminde
ahlak ve maneviyat esastır. Ahlak ve maneviyat noktasında eksiği olan
talebe uzaklaştırılır. İlim ehli olmayana öğretilmez. Geleneksel eğitim
sisteminde ilim önemlidir, değerlidir, herkese verilmez. Modern eğitim
kapsamında olan günümüz liselerinde veya üniversitelerinde yaşanan
ahlaksızlıklardan bahsetmeme gerek yok sanırım. Medrese eğitiminin
kendine ait eksiklikleri ve yanlışları olmasına rağmen bir sistem
olarak modern eğitimle kıyaslandığında görüyoruz ki modern eğitim
sistemi iflas etmektedir. Bu karşılaştırmada ortaya çıkacak daha birçok
madde vardır. Bu konu üzerine uzun bir çalışma yapmak gerekmektedir.
Bunların hepsinin burada zikrolunması mümkün değildir.
